SOCJOLOGIA.XMC.PL

Nauka Praca Religia Kultura Sztuka Opinia Publiczna Cechy

.:: Wiara Religia Kościół ::.

Religia jest zjawiskiem niezwykle istotnym, nieodłącznym dla ludzkiego życia. Jest także zjawiskiem powszechnym w każdej kulturze. Nie istotne, na jakiej szerokości geograficznej znajdziemy się, wszędzie ujawniają się nam jakieś znane mniej lub bardziej elementy kultu religijnego. Nigdy i nigdzie nie istniało społeczeństwo bez religii. Zjawiskiem nierozerwalnym związanym z religią jest kult, religijność. Życie religijne ujawnia się szczególnie w sakramentach, nabożeństwach, nauczaniu, organizacjach, trosce o miejsca kultu, a także kontaktach z innymi wyznaniami. W socjologii przez religijność rozumie się funkcjonowanie religii w postępowaniu jednostki lub też w życiu społecznym. Wyróżnia się za Józefem Tischnerem trzy rodzaje religijności, będące wynikiem szczególnych historycznych uwarunkowań naszego społeczeństwa:

1. Wiara o charakterze neomanichejskim – istnieje żywa świadomość potęgi zła, (co ucieleśniał na przykład komunizm) oraz idea dobrego Boga

2. Wiara uspołeczniona – jej istotą jest społeczne funkcjonowanie religii, celem jest budowanie świata sprawiedliwości i dobrobytu

3. Wiara autentyczna – istnieje oparcie w źródłach ewangelicznych, generalne zasady moralne: solidarność i zwycięstwo dobra nad złem.

Trudno jednak o jednomyślność w wyjaśnianiu zjawisk ze sfery religii. Część teorii utożsamia religijność z religią; głównie tam, gdzie ta ostatnia pojmowana jest jako forma przeżycia lub doświadczenia psychicznego. Religijność polskiego społeczeństwa jest nieustannym tematem przemyśleń i prac naukowców dziedzin zarówno teologicznych jak i społecznych. Bardzo często bywa tak, iż zwraca się szczególną uwagę na charakter naszej polskiej religijności. Podkreśla się fakt, iż Polacy deklarują się często jako osoby głęboko wierzące – jednakże nie ma to zazwyczaj odzwierciedlenia w codziennym życiu. Socjologowie często podkreślają społeczno-kulturowy charakter polskiej religijności. Powszechność wierzeń i praktyk religijnych usprawiedliwiała twierdzenie, że religia jest dla Polaków wartością wspólną, odświętną, zewnętrzną – nie zaś wartością, przeżywaną, osobistą. Faktem jest to, że bycie katolikiem było swoista norma kulturową.
W latach PRL-u Kościół katolicki występował przede wszystkim w roli jednej z głównych instytucji wspierających demokratyczne przemiany w naszym kraju. Swoim działaniem obejmował wtedy bardzo szeroką rzeszę społeczności, oraz prawie wszystkie wymiary życia społecznego. Wystarczy wspomnieć chociażby Kardynała Wyszyńskiego, który organizował życie duchowe narodu polskiego i wzywał do odnowy duchowej. W sierpniu 1956 roku udało mu się zebrać rzeszę wiernych, którzy złożyli Jasnogórskie Śluby Narodu. Kardynał Wyszyński przyczynił się do wyboru Karola Wojtyły na papieża. Aż do swojej śmierci był mediatorem między władzami, a “Solidarnością”. Rola Kościoła w Polsce wzrosła w roku 1979, kiedy to Polaka wybrano na papieża. Naród znalazł pocieszenie, ukojenie i nową siłę do walki ze złem, utożsamianym z systemem socjalistycznym. Tak wielu z nas pamięta to, co się działa w Warszawie, w Polsce, kiedy władze ogłosiły wiadomość o śmierci księdza Jerzego Popiełuszki. Kościół tamtych czasów był nadzieją dla Polaków. Była to instytucja, która pozwalała poczuć, choć przez chwilę bezpieczeństwo i spokój. Władze kościelne były idolem Polaków.
Po 1989 roku Kościół był już siłą o bardzo dużym znaczeniu politycznym i społecznym. Władze kościelne uczestniczyły w obradach Okrągłego Stołu. Niejednokrotnie posądzano Kościół o próby pokątnego zdobywania władzy, o manipulacje polityczne i współdziałanie z “nieczystymi siłami” politycznymi. W związku z tym jego popularność zaczęła drastycznie spadać, aż do wyborów w 1993 roku.

Objawy niechęci wrogości straszenie klerykalizmem i państwem wyznaniowym zwłaszcza w okresie kampanii wyborczych stało się w ostatniej dekadzie minionego wieku nowym doświadczeniem zarówno dla wiernych jak i dla Kościoła. Mówi się nawet o tym, że nauczanie religii w szkołach oddala przygotowanie Polaków do demokracji, jest bariera dla transformacji cywilizacyjnej. Wraz ze zmianami i nową jakością życia społecznego pojawiły się oskarżenia w kierunku księży, Kościoła – mówi się o konsumpcjonizmie Kościoła. Praktycznie każdy wierny narzeka na przedmiotowy stosunek duchowieństwa do członków parafii. Narzeka się także na liczbę budowanych świątyń, nieadekwatną do liczby mieszkańców miasta czy osiedla.

Jak podają źródła, przed I wojną światową odprawiano jedną mszę dziennie. Od końca II wojny światowej liczba ta wzrosła do siedmiu, wprowadzono msze popołudniowe. Od 1989 roku zauważa się spadek uczestnictwa wiernych w niedzielnych mszach. Nabożeństwa parafialne takie jak odpust zaczynają przechodzić do historii. Jeszcze na wsiach można uczestniczyć w tego typu uroczystościach. W miastach są one odprawiane, ale raczej jako uroczystości instytucjonalne.
Wszelkiego rodzaju kazania zmieniają swoja formę. Wierni narzekają na zbyt upolitycznione homilie, na przepych w Kościołach, które są budowane niejednokrotnie za ostatnie pieniądze parafian. Nauki Kościoła co raz rzadziej są przekazywane w domach. Jednym z niewielu miejsc gdzie młodzież i dzieci uczą się Boga jest szkolna lekcja religii, której jakość i częstotliwość także pozostawia wiele do życzenia.

Te zmiany w stosunku do Kościoła pociągają za sobą zmiany w religijności Polaków. Wraz z demokracją i pluralizmem zaznacza się wyraźnie spadek uczestnictwa Polaków w nabożeństwach, spada zaufanie dla Kościoła i jego instytucji.
Badania nad religijnością w Polsce, głównie socjologiczne i psychologiczne prowadzone przez ośrodki zarówno kościelne jak i świeckie skierowane są głownie w klasyfikację stosunku człowieka do wiary, religii, duchowieństwa, Kościoła. W ciągu półwiecza komunizmu przeprowadzono niezliczoną ilość badań na ten temat, ostatnie lata zmieniły jednak stosunek Polaków do Kościoła.

Ogólne ustalenia mówią o tym, iż poziom religijności zależny jest od struktury demograficznej. Kobiety, dzieci i ludzie starsi są znacznie bardziej religijni niż mężczyźni i młodzież w wieku 25-35 lat. Religijność zależy też od poziomu wykształcenia. Im wyższe wykształcenie, tym mniejszy wskaźnik religijności. Różnice widać nawet na kierunkach podejmowanych studiów. Bardziej religijni są studenci kierunków przyrodniczych, technicznych. Humaniści wyraźnie rzadziej uczestniczą w życiu religijnym. Religijność zależy także od statusu majątkowego – ludzie zamożniejsi rzadziej zajmują się duchową stroną swego życia. Ci biedniejsi znajdują w religii opokę, nadzieję. Poziom religijności zależy również od miejsca zamieszkania – maleje wraz ze wzrostem liczebności skupisk ludzkich. W wielkich miastach ludzie mają bardziej krytyczny stosunek do instytucji kościelnych, rzadziej uczestniczą w nabożeństwach. Często obserwuje się w miastach tak zwana religijność świąteczną. Przykładem może być uczestnictwo mieszkańców w procesji Bożego Ciała. Dla wielu wiernych jest to okazja do spotkania znajomych, rodzinny spacer itp.

Read More »

Buy Us a Coffee

Comments(0)

.:: Ruchliwość Społeczna ::.

Twórcą teorii ruchliwości społecznej był P. Sorokin

Ruchliwość społeczna jest to przesuwanie się jednostek, zbiorowości (i innych elementów struktury) w przestrzeni społecznej. Ruchliwość informuje nas o tym, czy dane społeczeństwo jest otwarte, czy zamknięte. Natężenie ruchliwości charakteryzuje relacje między grupami w społeczeństwie (duże natężenie – społeczeństwa otwarte; mała ruchliwość – społeczeństwa zamknięte).

Społeczeństwa otwarte - status społeczny zależny jest od jej indywidualnych osiągnięć. Dominują pozycje osiągane.
Społeczeństwa zamknięte – dominują pozycje przypisane, system zróżnicowania usankcjonowany jest prawnie, obyczajowo (np. system kastowy w Indiach).

Funkcje procesu ruchliwości:

1) funkcje strukturotwórcze – ruchliwość przyczynia się do tworzenia i reprodukcji struktury społecznej.
2) funkcje efektywnościowe – forma i natężenie ruchliwości związane są ze zmianami ekonomicznymi, politycznymi i kulturowymi.
3) funkcje integracyjne – wskazują na związek ruchliwości społecznej ze stabilnością systemu. Ruchliwość jest formą legitymizacji ustroju.

Rodzaje ruchliwości:

1) ruchliwość jednostkowa - zmiany pozycji społecznej lub dystansu dotyczą pojedynczych osób – np. awans zawodowy.
2) ruchliwość grupowa – dotyczy całych grup; np. awans klasy robotniczej po II wojnie światowej.
3) ruchliwość pionowa (wertykalna) – awans lub degradacja jednostek lub zbiorowości.
4) ruchliwość horyzontalna (pozioma) – nie powoduje zmiany pozycji jednostek lub zbiorowości. Może ona obejmować również ruchliwość geograficzną, terytorialną.
5) ruchliwość międzypokoleniowa – porównanie położenia społecznego jednostki lub grupy z położeniem społecznym rodziców.
6) ruchliwość wewnątrzpokoleniowa – dotyczy losów jednostki lub grupy w obrębie całego pokolenia.

Zmiana Społeczna
Heraklit z Efezu – “panta rhei”
Zmiana społeczna jest wszechobecna w życiu społecznym.
Zmianą społeczną nie są indywidualne działania. Zmiana społeczna oznacza zmianę organizacji, instytucji i norm społecznych, zwyczajów, struktur, ról społecznych, a także wartości i symboli – zmiana kulturalna.
Zmiana społeczna w strukturze społecznej:
Pojawiają się lub zanikają pewne elementy w układzie.
Pojawiają się bądź zanikają pewne relacje między tymi elementami (stare znikają, pojawiają się nowe).
Rozwój społeczny – różnicowanie i wzbogacanie elementów składowych i stosunków między tymi elementami (pojęcie opisowe). Regres – zanik i zubożenie.
Postęp społeczny – uznajemy, że rozwój społeczny zmierza w kierunku przez nas pożądanym (odwołujemy się do ocen i wartości). Pojęcie to wymaga odwołania się do kryteriów postępu:

1) Źródła zmian – determinanty zmian
2) Prawidłowości przebiegu zmian
3) Dziedziny podlegające zmianom – co ulega zmianom?
4) Mechanizmy zmian

Źródła zmian:
Zmiany mogą być wywołane czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi.

1) Czynniki wewnętrzne: pojawiają się wewnątrz społeczeństwa, zmiany dotyczą struktury społeczeństwa.
Innowacje techniczne.

Ideologie
Zinstytucjonalizowane nierówności – jeżeli ofiary postrzegają siebie jako ofiary systemu, to w takim społeczeństwie istnieje większa presja reformatorska.
Konflikty kulturowe – np. wśród mniejszości etnicznych.

Ideologia – zbiór wzajemnie powiązanych przekonań, wartości i norm postępowania, które usprawiedliwiają dążenie do określonych celów, przy użyciu określonych środków.

Ideologia konserwatywna - spowalnia tempo zmian społecznych.
Ideologia liberalna – reformatorska, ale nie na tyle, by poruszyć całą strukturę społeczną z jej posad.
Ideologia radykalna – rewolucyjna.

2) Czynniki zewnętrzne: wydarzenia zachodzą poza danym społeczeństwem jako czynnik wpływający na zmiany dokonujące się wewnątrz niego – np. dyfuzja kulturowa jest podstawowym mechanizmem dokonywania się zmian społecznych (globalizacja).

Read More »

Buy Us a Coffee

Comments(0)

.:: Zbiorowości Społeczne ::.

Grupa społeczna (wg. Szczepańskiego) to pewna ilość osób (min. 3) powiązanych systemem stosunków uregulowanych przez instytucje, posiadających wspólne wartości i oddzielonych od innych zbiorowości wyraźną zasadą odrębności.

Cechy grupy społecznej:

a) Organizacja wewnętrzna – może mieć formalny i nieformalny charakter. Jest to system instytucji, form kontroli i zachowań.
b) Wspólne wartości – materialny i niematerialny charakter.
c) Zasada odrębności
d) Poczucie wspólności. To kryterium ma charakter subiektywny – świadomość ?my”.
Inne cechy:
e) Trwałość – nawet wówczas, gdy członkowie są rozproszeni i nie wchodzą ze sobą w danym momencie w interakcje, to grupa nadal istnieje.
f) Zasada identyfikacji członków – zdawanie sobie sprawy z przynależności do grupy i swojej odrębności od innych grup.
g) Zasada rekrutacji nowych członków
h) Cele i zadania
i) Statusy i role
j) Mechanizmy kontroli zachowań

Kręgi społeczne:
Kręgi społeczne – zespoły osób stykające się stale i utrzymujące stałe styczności osobiste, lecz nie posiadające wyraźnej odrębności, ani wykształconej organizacji wewnętrznej. W mniejszym stopniu spełnia również funkcje kontrolne i regulacyjne.

Rodzaje kręgów:
- przyjacielskie
- koleżeńskie
- stycznościowe

Społeczności lub wspólnoty:
Są to zbiorowości terytorialne, w ramach których członkowie zaspokajają swoje potrzeby; co sprawia że mogą one być względnie samowystarczalne, nawet względnie wyizolowane.

Zbiorowości oparte na wspólnej kulturze:
Naród, lud, plemię.

Zbiorowości oparte na podobieństwie zachowań:
Relacje w ich obrębie są silnie zabarwione emocjonalnie: zbiorowisko, tłum, audytorium
Pary i dwójki:
Taaak…

Podział grup społecznych:

Kryterium:

Wielkość i struktura:

a) Małe – składają się wyłącznie z członków i nie posiadają podgrup.
b) Duże – takie, które nie wchodzą już jako części składowe w skład jeszcze większych grup.

Typ więzi występujących w grupie:

a) Pierwotne – więź ma charakter osobisty i emocjonalnie zabarwiony.

b) Wtórne – więź wynika ze styczności rzeczowej i oparta jest na interesie.

Występowanie kontroli instytucjonalnej:

a) Formalne
b) Nieformalne

Pozycja zajmowana w społeczeństwie:
Klasy społeczne
Grupy tworzone w celu osiągania celów – grupy celowe:
Grupy celowe zorganizowane są planowo. Cechuje je więź sformalizowana – np. partie polityczne, przedsiębiorstwa ekonomiczne, zrzeszenia, stowarzyszenia.

a) Przymusowe – powoływane na mocy prawa i przymusu. np. szkoła lub armia.

b) Dobrowolne – mogą się rozwiązać decyzją większości członków. Innymi cechami grup celowych są: rozbudowana organizacja, uczestnictwo o charakterze kontraktowym, impersonalność (tendencja do załatwiania spraw służbowych niezależnie od osobistych postaw i uprzedzeń), pojawia się grupa dyrektorów i menedżerów, którzy monopolizują dostęp do informacji i często zaczynają działać w swoim własnym interesie – zjawisko odrywania się centralnego kierownictwa od grup członkowskich.

Imperatyw organizacyjny: tendencją w obrębie grup celowych jest dążenie do koncentracji, koordynacji i centralizacji, dążenie do specjalizacji i rozbudowy przepisów regulujących działanie. “Żelazne prawo oligarchii” – tendencja do monopolizacji. Grupami celowymi i ich funkcjonowaniem zajmuje się dziedzina badań zwana “socjologią organizacji”. Grupy celowe to inaczej organizacje.

Struktura Społeczna
i nierówności społeczne w ujęciu Piotra Sztompki
Struktura społeczne istnieje na każdym poziomie rzeczywistości społecznej.
Anthony Giddens:

(1) Struktura społeczna to organizacja stosunków społecznych -

(2) Uporządkowanie elementów społecznych;

(3) Spójne – mniej lub bardziej – regularności.

(4) Określony wzór działania (funkcjonowania);

(5) Głębokie, leżące u podstaw uwarunkowania,

(6) Właściwości systemu,

(7) Uporządkowanie elementów, które determinują zróżnicowanie i

(8) Relacje między grupami i jednostkami, które znajdują wyraz w ich zachowaniu.”

Życie społeczne – kategoria opisowa, empiryczne. Życie społeczne odnosi się do zjawisk obserwowalnych.
Struktura społeczna – kategoria idealna, opisowa, abstrakcyjna.
4 idee zawarte w w/w definicjach struktury społecznej:
1+2 – idea relacji: mówimy o zależnościach.
3+4 – idea regularności: mówimy o trwałości, powtarzalności.
5+6 – idea ukrytego wymiaru.
6+7 – idea determinizmu: struktura społeczna determinuje zjawiska empiryczne.

4 podstawowe wymiary str. społecznej – wymiar “makro”:

1. Normatywny – powiązana sieć norm, wartości i instytucji – “co być powinno”. Przekonania ludzi, które tłumaczą ich zachowania.

2. Idealny -powiązania idei, przekonań i wizji; świadomość społeczna.

3. Interakcyjny – wymiar organizacyjny. Typowa dla każdej zbiorowości sieć powiązań, działań i interakcji.

4. Interesy – wymiar szans życiowych; rozkład dostępu do dóbr uznawanych za pożądane.

Read More »

Buy Us a Coffee

Comments(0)

.:: Ład Społeczny ::.

Przejawy ładu społecznego:
1. ograniczanie indywidualnej spontaniczności
2. komplementarność działań ludzkich
3. przewidywalność ludzkich zachowań
4. spójność norm wyznaczających porządek społeczny
5. ciągłość życia społecznego

Stanisław Ossowski - Koncepcje ładu społecznego:

Istnieją trzy podstawowe typy zachowania zbiorowego:

1. Członkowie zbiorowości zachowują się zgodnie z normami i wzorami utrwalanymi przez tradycję. Są to zachowania bezrefleksyjne.

2. Zachowania ludzi są rezultatem wzajemnego oddziaływania różnych ośrodków decyzji (jednostkowych i zbiorowych). Ma to miejsce w systemach wysoce zindywidualizowanych

3. Zachowania, którymi kieruje jeden ośrodek decyzyjny. Są to zachowania podporządkowane.
Trzem typom zachowań idealnych odpowiadają kolejno trzy koncepcje ładu społecznego:

1. Ład przedstawień zbiorowych – życie oparte jest na konformizmach, uregulowane przez tradycyjne zbiory charakterystyczne dla zbiorowości wiejskich i społeczeństw pierwotnych.

2. Ład policentryczny - równowaga społeczna osiągana jest automatycznie; w sposób automatyczny dopasowują się indywidualne obyczaje. Charakterystyczny dla leseferyzmu.

3. Ład monocentryczny - życie społeczne uregulowane jest przez centralne ośrodki decyzyjne; charakterystyczny dla biurokracji w której istnieje hierarchia stanowisk. Interferencja decyzji jest (teoretycznie) całkowicie wykluczona.

Bezinterferencyjny proces decyzyjny
Interferencja wielu ośrodków decyzji
Działania nieskoordynowane przez jeden wspólny ośrodek decyzyjny
- ład przedstawień zbiorowych
- ład policentryczny
Działania skoordynowane przez jeden wspólny ośrodek decyzyjny
- ład monocentryczny
- ład porozumień zbiorowych

Ład porozumień zbiorowych – współdziałanie zorganizowane.
Koncepcja Ossowskiego umożliwia rozważania nad powiązaniami politycznymi i ekonomicznymi oraz między życiem społecznym i politycznym.

Dezorganizacja:
Dezorganizacja może być opisywana w sposób obiektywny i subiektywny.
Obiektywny wymiar dezorganizacji (wymiar społeczny):

- przestępczość
- narkomania
- lekomania
- alkoholizm
- samobójstwa
- choroby psychiczne
- seksualne schorzenia dewiacyjne

Subiektywny wymiar dezorganizacji (wymiar psychologiczny):

Przekonania – np. bezsilności, gniewu, anomii, izolacji kulturowej i społecznej, samowyobcowania.
- odczucia
- oczekiwania

Read More »

Buy Us a Coffee

Comments(0)

Nastepne Tematy »